حسين مير حيدر
127
معارف گياهى ( فارسى )
خواص - كاربرد رسوب خشكشدهاى كه از فشردن مغز خرخيار حاصل مىشود در بازار به نام الاتريوم فروخته مىشود . اين دارو خاصيت تخدير دارد و در موارد مالاريا و هايدروفوبيا « 1 » كه بيمارى ترس از آب است و در اثر گاز گرفتن حيوانات هار مانند سگ هار در انسان عارض مىشود و به هارى معروف است ، نيز به كار مىرود . مسهل و تخليهكنندهء بسيار قوى است و براى تخليه در استسقا بخصوص در مورد بيماران كليوى مستعمل است . در حبهايى كه طبق دستور فوق درست مىشود مقدار گرد مغز خرخيار يا الاتريوم طورى بايد تنظيم شود كه در هر خوراك 10 - 5 ميلىگرم بيشتر خورده نشود ، زيرا خوراك زياد آن ايجاد مسموميت و دلپيچه و سردرد و ناراحتى مىنمايد . در تهيهء عصارهء الاتريوم همانطوركه در بالا تشريح شد بايد حتىالامكان از حرارت دادن خوددارى شود . مادهء الاترين كه مادهء مؤثر عصارهء خشك الاتريوم است ، جسمى است غير محلول در آب ولى در سولفور كربن و كلروفورم حل مىشود و معمول است از گرد الاترين نيز مستقيما به عنوان مسهل قوى استفاده مىشود ، طعم آن مانند الاتريوم بسيار تلخ و مقدار مصرف آن خيلى كمتر از الاتريوم و بايد با نظر پزشك و مراقبت و احتياط كامل در صورت لزوم مصرف شود . عصارهء الاتريوم خوشبختانه خيلى به راحتى به صورت گرد درمىآيد . رنگ آن تيره و كمى سبز است و پس از ماندن بتدريج سطح آن را گرد متبلورى مىپوشاند . طعم آن خيلى تلخ و بوى آن شبيه بوى علف است . از خرخيار بهطور متوسط در حدود 12 / 0 درصد الاتريوم به دست مىآيد . خوردن قرصهاى الاتريوم موجب مىشود كه مقدار زيادى مدفوع با حالت روان و مايع دفع شود . به همين دليل از اين دارو در موارد آب آوردن نسوج بدن و استسقا استفاده مىشود . خيارخر از نظر طبيعت گرم و خشك است . از نظر خواص اطبا سنتى معتقدند كه پاككنندهء دماغ ، مسهل صفرا و بلغم خام و زردآب است و براى لقوه ، فلج ، صرع ، كزاز ، سردرد ، دردهاى مفاصل ، نقرس ، سياتيك ، سرفه سرد ، تنگى نفس ، گازها ،
--> ( 1 ) . Hydrophobia